Η Εκκλησεία ως παραγωγός ειδήσεων των δυτικών ΜΜΕ — η συνέντευξη με τον Κωνσταντίν Έγκερτ

Μπορείτε παρακαλώ να μας πείτε πώς βλέπουν στη Δύση τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία; Αν είναι ένας μεγάλος κοινωνικός θεσμός, χωρίς τον οποίο το πολιτικό σύστημα της σύγχρονης Ρωσίας είναι αδιανόητο;

Φυσικά, τα τελευταία χρόνια το ενδιαφερον για το Πατριαρχείο της Μόσχας έχει αυξηθεί, και ο Αγιότατος Πατριάρχης Αλέξιος Β΄ θεωρείται ένας από τους σημαίνοντες ανθρώπους στη Ρωσία , τόσο στα Δυτικά όσο και στα ρωσικά μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαία Δυτική άποψη για τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Και αυτό οφείλεται ,κατά κύριο λόγο, στις προϋποθέσεις υπο τις οποίες δουλεύουν οι δημοσιογράφοι στη Δύση - την ελευθερία του λόγου. Μπορείτε να δείτε μία πολύ φιλική στάση έναντι της Ρωσικής Ορθοδοξίας, οπως υπάρχει και μια ουδέτερη ή και αρνητική. Όλα εξαρτώνται από το ποιος μιλάει για την Εκκλησία.

Κατά τη γνώμη μου, χάρη στις πιο συχνές αγορεύσεις των ιεραρχών για επίκαιρα και επίμαχα θέματα που συζητιούνται, συμπεριλαμβανομένης και της Δύσης, το ενδιαφέρον για τις εκκλησιαστικές δραστηριότητες έχει αυξηθεί σημαντικά,τα τελευταία δέκα χρόνια.

Ο ξένος Τύπος παρατηρεί την εξέλιξη της συζήτησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία και αξιοπρέπεια, επιβλέπει το διάλογο με το κράτος. Επιπλέον, δεν περνούν απαρατήρητα και τα γεγονότα που συνδέουν τη νέα Ρωσία με το παρελθόν, για παράδειγμα, η εκκλησιαστική αγιοποίηση, και τώρα η κρατική αποκατάσταση της αυτοκρατορικής οικογένειας.

 
Για πολλά χρόνια, και με την πρωτοβουλία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, έχουν πραγματοποιηθεί έργα για του μετακομιδή των οστών του φιλοσόφου Ιλιίν, του συγγραφέα Σσμελιόφ, της αυτοκράτειρας Μαρίας του Θεοδώρου, του στρατηγού Ντενίκιν. Πώς τα δέχτηκαν τα Δυτικά μέσα ενημέρωσης(ΜΜΕ) και το ακροατήριο τους;

Σχετικά με την μετακομιδή,παρόλου που έγραφαν, εντούτοις το έκαναν με ουδέτερο τρόπο. Ιδιαίτερα της αυτοκράτειρας Μαρίας του Θεοδώρου, ήταν το μεγάλο γεγονός. Όσον αφορά τον Ιβάν Σσμελιόφ, τον Ιβάν Ιλιίν και τον στρατηγό Ντενίκιν, αυτοί οι άνθρωποι της Ρωσικής ιστορίας, εκτός από ένα στενό κύκλο ειδικών, στη Δυτική Ευρώπη και Αμερική είναι ελάχιστα γνωστοί. Την προσοχή των μέσων μαζικής ενημέρωσης στη Δύση, προσελκύουν οι απόψεις των εκπροσώπων της Εκκλησίας για το παρελθόν και το παρόν της Ρωσίας.

Για τους δημοσιογράφους είναι σημαντικό να γνωρίσουν, για παράδειγμα, ότι μεταξύ των πιστών και των ιερέων της Ρωσικής Εκκλησίας υπάρχουν διαφορετικές απόψεις πάνω στην κατανόηση της ιστορίας και του σύγχρονου ρωσικού κράτους. Και ακόμη πιο πρόσφατα, η Δύση παρακολουθεί προσεκτικά τις συζητήσεις γύρω από την αναζήτηση της ταυτότητας της νέας Ρωσίας .

Πιστεύω ότι οι συνάδελφοί μου από τα ξένα μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να κατανοήσουν το αυτοκρατορικό και σοβιετικό παρελθόν της χώρας. Λοιπόν, όσον αφορά την άποψη για το ρόλο της Εκκλησίας στη Ρωσία σήμερα, αυτό συχνά εξαρτάται από τον πολιτικό προσανατολισμό της έκδοσης. Υπάρχουν εκείνοι που περιγράφουν πιο κριτικά την εκκλησιαστική πραγματικότητα, διότι αναφέρονται στη θρησκευτική ζωή με ένα γενικότερο σκεπτικισμό. Αλλά υπάρχουν και άλλα δυτικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία εκφράζονται θετικά για την Εκκλησία. Για παράδειγμα, οι «Times»,ή η «Daily Telegraph» ...

Αντικατοπτρίζονται στα Δυτικά ΜΜΕ τα πολλά εκκλησιαστικά και δημόσια φόρουμ, ας πούμε, η Παγκόσμια Ρωσική Λαϊκή Σύνοδος, οι Διεθνείς Εκπαιδευτικοί Χριστουγεννιάτικοι κύκλοι διαλέξεων; Αυτά τα πεδία συζήτησης ενώνουν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους διαφόρων επαγγελμάτων και επιπέδου πλούτου. Μήπως κάτι παρόμοιο, διοργανώνεται με πρωτοβουλία των θρησκευτικών οργανώσεων στη Δύση; Ενδιαφέρουν τέτοια φόρουμ τους δυτικούς δημοσιογράφους;

Όταν οι εκπρόσωποι της Ορθόδοξης Εκκλησίας εκφράζουν τη γνώμη τους σε διάφορα θέματα, όπως η ορθόδοξη κατανόηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι σχέσεις ανάμεσα στις διάφορες θρησκείες, επίκαιρα πολιτικά προβλήματα (ας πούμε, η κατάσταση γύρω από το Κόσοβο), τα ξένα μέσα ενημέρωσης, με επαρκείς λεπτομέρειες διηγούνται για τα συζήτησιμα πεδία όπου αυτές οι δηλώσεις έγιναν. Τα ΜΜΕ προβάλλουν αυτό που αντικατοπτρίζεται στη συζήτηση κάποιου θέματος.
Διάφορα θρησκευτικά φόρουμ οργανώνονται συχνά σ'ολόκληρο τον κόσμο. Αλλά αυτά βρίσκονται στο οπτικό πεδίο των δημοσιογράφων μόνο τότε, όταν οι εκπρόσωποι των παραδοσιακών θρησκειών αξιολογούν τα διάφορα προβλήματα, που ανησυχούν την δυτική κοινωνία.

Τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, στη Μόσχα, πραγματοποιήθηκε η Αρχιερατική Σύνοδος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τι είχε ακούσει το ακροατήριο στο εξωτερικό; Τι τόνισαν οι δημοσιογράφοι των δυτικών μέσων ενημέρωσης, όταν ψηφίστηκαν οι «Βασικές αρχές της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, για την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα», ο ορισμός «Για την ενότητα της Εκκλησίας», «Σχετικά με την δραστηριότητα του σεβασμιοτάτου Διομήδη, Επισκόπου του Αναντίρ και Τσουκότκα»;

Πρέπει να πω ότι η Αρχιερατική Σύνοδος έχει απασχολήσει ένα μέρος του Τύπου. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η ιστορία με τον πρώην επίσκοπο Διομήδη. Αυτή ήταν μια περίπτωση για τα ξένα μέσα ενημέρωσης, όταν λίγο μισάνοιξε ο πέπλος και είδαν την εγχώρια κατάσταση των πραγμάτων στην Εκκλησία. Το Δυτικό ακροατήριο συνήθισε να τα κρίνει όλα από διαφορετική οπτική γωνία. Γι αυτό και οι δημοσιογράφοι πάντα προσπαθούν να παρουσιάσουν διάφορες απόψεις, να δείξουν τη διαφορά στις αξιολογήσεις. Εξαιτίας αυτού, η επίσημη ζωή της Εκκλησίας συχνά δεν βρίσκει απήχηση σε ξένα μέσα ενημέρωσης. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ανταποκριτές, επίτηδες, ψάχνουν τις «φράουλες» ή το αρνητικό. Αλλά σε κάθε όργανο της κοινωνίας, υπάρχουν πραγματικά προβλήματα. Και τα μέσα ενημέρωσης, επιδιώκοντας να αντικατοπτρίζουν την πραγματική εικόνα, προσπαθούν να περιγράψουν και εσωτερικές συγκρούσεις. Η ιστορία με τον πρώην επίσκοπο Διομήδη έδειξε ότι στην Εκκλησία γίνονται συζητήσεις: οι απλοί πιστοί,η επισκοπεία και οι ιεράρχες,δεν βλέπουν τα ζητήματα της παγκόσμιας και της Ρωσικής πραγματικότητας, πάντα, με τον ίδιο τρόπο. Πιστεύω ότι, τουλάχιστον σ'ένα μέρος του δυτικού κοινού, θα ήταν ενδιαφέρον το να παρατηρεί πώς διεξάγεται η συζήτηση μέσα στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Πώς πραγματεύτηκε στον τύπο η επίσκεψη του Αγιοτάτου Πατριάρχη της Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλεξίου Β' στην Ουκρανία, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του τρέχοντου έτους; Έκανε ζωηρή εντύπωση, κατά τη γνώμη σας, το γεγονός ότι στη 1020 επέτειο της βάπτισης της Ρωσίας δεν δημιουργήθηκε αυτοκεφαλία υπό την δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως;

Πάλι , στη Δύση, μόνο ένας στενός κύκλος θρησκευτικών περιοδικών παρακολούθησε αυτές τις εξελίξεις. Και ακόμη, η πραγματικότητα της Ουκρανικής ζωής εξετάζεται από τα ξένα μέσα ενημέρωσης, κυρίως, σε πολιτικό πνεύμα. Όταν, πριν από επτά χρόνια, ο Πάπας είχε επισκεφθεί την Ουκρανία, κατά την προετοιμασία του υλικού, οι ανταποκριτές, συχνά, έπρεπε να ξεκαθαρίζουν την θρησκευτική κατάσταση στη χώρα. Θυμάμαι, πολλοί με ρωτούσαν τότε, τι σημαίνει η λέξη «αυτοκεφαλία». Και τώρα, η Ουκρανία εξετάζεται, πρωτίστως, ως πεδίο της πολιτικής αντιπαλότητας, τίποτα πέρα απ'αυτό. Με την ευκαιρία, όμως, ο ανεπιτυχής αγώνας του καρδιναλίου Γούζαρα, του επικεφαλής της ελληνο-Καθολικής Εκκλησίας της Ουκρανίας, με το Βατικανό, για το δικαίωμα να τιτλοφορηθεί Πατριάρχης, επίσης δεν πραγματεύεται στον ευρωπαϊκό Τύπο. Αυτό είναι συνέπεια της γενικής αδιαφορίας μεγάλου μέρους του δυτικού Τύπου και του κοινού για τέτοιου είδους θέματααα, που θεωρούνται ιδιαίτερα περίπλοκα και δυσνόητα.

Πώς θεωρείται, κυρίως, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στη Δύση;

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στη Δύση θεωρείται ως μια διάρθρωση πολύ συντηρητική. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, συχνά, γράφουν για το Πατριαρχείο Μόσχας στο πλαίσιο της σχέσης του με το κράτος. Ωστόσο, δεν κατανοούν όλοι δημοσιογράφοι, ότι οι σχέσεις της Εκκλησίας με την εξουσία είναι μάλλον περίπλοκες και μερικές φορές, έχουν τη δική τους, πολύ δύσκολη, δραματική και τραγική ιστορία.

Σε ποιο βαθμό η Δύση ενδιαφέρεται για την Ορθόδοξη Εκκλησία και τις παραδοσιακές θρησκείες; Υπάρχουν κάποια πρότυπα στα ξένα ΜΜΕ σχετικά με την παρουσίαση αυτού του συγκεκριμένου θέματος;

Από τις 11 Σεπτεμβρίου 2001, το κοινό δεν μπορεί να αγνοήσει θρησκευτικά ζητήματα. Αυτό το ενδιαφέρον επηρεάζει και την Ορθοδοξία. Αυξάνεται ο αριθμός των επαγγελματιών και των ενδιαφερομένων ανθρώπων που συνείδητοποιούν ότι: χωρίς κατανόηση της ιστορίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί το παρελθόν και το παρόν της Ρωσίας.

Στους εκπροσώπους του Πατριαρχείου της Μόσχας, στα εκκλησιαστικά μέσα ενημέρωσης , φυσικά, παρέχονται περισσότερες ευκαιρίες να μιλήσουν. Για παράδειγμα, τα τελευταία πέντε ή έξι χρόνια, ο αριθμός του υλικού, σε θέματα θρησκείας γενικότερα, και, ειδικότερα, της Ορθοδοξίας, στο BBC, έχει αυξηθεί σημαντικά.

Αλλά δεν υπάρχουν πρότυπα ή προκαταλήψεις κατά την υποβολή πληροφοριών σχετικά με θρησκευτικά ζητήματα. Αντίθετα, μπορούμε να πούμε,υπάρχει υπερβολική απλοποίηση, στρεβλώσεις και λάθη από άγνοια. Θυμάμαι πολύ καλά πώς, κατά τη διάρκεια της μετακομιδής στην Αγία Πετρούπολη της Αυτοκράτειρας Μαρίας του Θεοδώρου, είχα να πω απλά πράγματα σχετικά με την εξέλιξη της ορθόδοξης λατρείας, να εξήγησω σε τι διαφέρει η Ορθοδοξία από τον καθολικισμό ή τον προτεσταντισμό, ποιος είναι ο ρόλος του Πατριάρχη και σε ποια Σιών είναι δοξασμένος ο Κύριος. Τέτοιες στιγμές δείχνουν ότι υπάρχει κάποια έλλειψη πληροφοριών στους δημοσιογράφους για το τι είναι η Ορθοδοξία.

Φταίει η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία για την έλλειψη πληροφορίας; Είναι πάρα πολύ κλειστή για τα ξένα μάτια;

Πολλοί ξένοι δημοσιογράφοι συνηθίζουν να επικοινωνούν με τους αντιπροσώπους των Δυτικών Εκκλησιών. Σύμφωνα με την εμπειρία μου, μπορώ να πω, ότι το ιερατείο της Δύσης, σε διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας , επικοινωνεί πιο ελεύθερα με τον Τύπο, και ένας μέσος ιερέας στην Ευρώπη, έχει λιγότερη δυσπιστία στον δημοσιογράφο από έναν μέσο παπά στη Ρωσία.

Δεν καταλαβαίνουν όλοι οι δυτικοί δημοσιογράφοι ότι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει πολύπλοκη ιεραρχική δομή: ένας ιερέας δεν μπορεί να κάνει πολλά πράγματα χωρίς την ευλογία του επισκόπου. Και τέτοιες περιπτώσεις, ενίοτε, είναι αρκετά ενοχλητικές για τους συναδέλφους από τον ξένο Τύπο. Ταυτόχρονα, όμως, συχνά άκουσα από συναδέλφους ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία πρέπει να είναι πιο τολμηρή στην επικοινωνία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Καθώς και από επαγγελματική άποψη, είναι καλύτερα να πεις για τα προβλήματα ο ίδιος παρά να τα μάθει κάποιος από κάποιον, κάποτε.

Φυσικά, πολλά έχουν αλλάξει στη μετά-σοβιετική περίοδο. Τώρα, είναι συνηθισμένες οι δημόσιες εμφανίσεις των ιεραρχών και των συνεργατών των εκκλησιαστικών διαρθρώσεων στα μέσα ενημέρωσης. Αλλά μου φαίνεται, ως επαγγελματίας δημοσιογράφος, ότι η καθημερινή ενοριακή ζωή της εκκλησίας, συχνά, έχει πολλά ενδιαφέροντα πράγματα που ρεαλιστικά αντανακλούν την σημερινή κατάσταση στη Ρωσία, εν γένει. Θεωρώ ότι οι ορθόδοξοι μικροαστοί δεν πρέπει να φοβούνται τους δημοσιογράφους και να τους έχουν εχθρούς. Πόσες φορές, εγώ και πολλοί δυτικοί δημοσιογράφοι που έρχονταν στους ναούς να συλλέξουν υλικό αντιμετώπισαν την κατακραυγή, τις απαγορεύσεις, διότι στα χέρια τους είχαν κάμερα ή μικρόφωνο.Στην Εκκλησία είναι ακόμα πολύ ισχυρή η αίσθηση του αποκλεισμού από τον Τύπο,της αντιπάθειας. Μήπως πρέπει να προσπαθήσουμε να δεχτούμε τους ξένους με την ίδια θερμότητα που δείχνουμαι στους δικούς μας; 

Κατά τη γνώμη σας, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία παρουσιάζεται με αρκετή ευρύτητα και πολυμορφία στον πληροφοριακό χώρο; Τι λείπει απ' αυτήν για την επιτυχία στον τομέα αυτό;

Φαίνεται ότι, πολλοί από τους συναδέλφους που συμμετέχουν ενεργά στην δημιουργία των εκκλησιαστικών περιοδικών και των Ορθοδόξων προγραμμάτων, στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο -πολλοί από αυτούς είναι ιδιαίτερα επιτυχημένοι, και εγώ ενεργά χρησιμοποιώ το υλικό τους , στο πλαίσιο της επαγγελματικής μου ζωής- λειτουργούν, ενίοτε, μόνο για τους «δικούς τους». Αλλά με το ακροατήριο πρέπει να μιλήσουμε με απλή γλώσσα. Κατά την προσωπική μου γνώμη, οι εκκλησιαστικοί δημοσιογράφοι, για την ανάπτυξη του τρόπου επικοινωνίας με το κοινό, και για την δημιουργία πιο ζωντανής - όχι του «κλαμπ»- γλώσσας, χρειάζονται την εμπειρία των κοσμικών συναδέλφων. Ενώ, πρέπει να σημειωθεί, ότι υπάρχει λιγότερη εκκλησιαστική «ζάχαρη» και «μελιστάλαχτα» πράγματα στην ροή πληροφοριών από ότι παλαιότερα.

Από άποψη θεμάτων, η τραγική ιστορία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στον εικοστό αιώνα, και οι πολλοί νεομάρτυρες και ομολογητές, οι εκκλησιαστικοί διαφωνούντες των μεταπολεμικών χρόνων, είναι ένα αρκετά δραματικό υλικό για τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ. Η άμεση και επαγγελματική αφήγηση πάνω σ'αυτά τα θέματα θα βοηθούσε πολλούς να κατανοήσουν καλύτερα την Ορθοδοξία.

Τον τελευταίο καιρό, συχνά χρησιμοποιείται ο όρος «πληροφοριακός πόλεμος». Υπάρχει πραγματικά αυτός; Μπορεί να αποφευχθεί;

Κατά την άποψή μου, δεν υπάρχει. Εργαζόμενος στο μεγαλύτερο πρακτορείο ειδήσεων του κόσμου, μπορώ να πω ότι η σημερινή πληροφοριακή αγορά είναι τόσο διαφορετική και ανταγωνιστική, ώστε το να μιλάμε για κάποιο κεντρικό συντονισμό είναι ανοησία. Ναι, υπάρχει η έννοια κάποιας πληροφοριακής διαχείρισης στις δραστηριότητες των εταιρειών, της κυβέρνησης ή ακόμη και των πολεμικών επιχειρήσεων. Αλλά η ιδέα παγκοσμίου πληροφοριακού πολέμου, νομίζω, είναι κάποιο στοιχείο της «θεωρίας συνομωσίας». Φυσικά, υπάρχει αντιπαράθεση των ιδεών. Αλλά οι σκέψεις ότι κάποιος εσκεμμένα διεξάγει ένα πληροφοριακό πόλεμο κατά της Ρωσίας ή της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, μου φαίνεται να είναι μεγάλη υπερβολή. Ναι, υπάρχουν άνθρωποι και μέσα ενημέρωσης που δεν τους αρέσει κάτι. Ίσως, και η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, και η Ρωμαϊοκαθολική Εκκλησία έχουν τους αντιπάλους τους. Αλλά αν ακούσεις τους άθεους, τότε θα ακούσεις ότι ενατίων αυτών διεξάγεται ο «πληροφοριακός πόλεμος». Οι κουβέντες για τον«πληροφοριακό πόλεμο» εμποδίζουν να αντιληφθούμε την πραγματικότητα, να δούμε τα πραγματικά προβλήματα και να βρούμε λύσεις.

Μπορείτε να ορίσετε τις πιο ενδιαφέρουσες και εξαιρετικές πρωτοβουλίες των παραδοσιακών θρησκειών στα τελευταία χρόνια, οι οποίες ξεσήκωσαν τον πληροφοριακό χώρο της Δύσης; Γιατί είχαν επιτυχία;

Η Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής των θρησκευτικών ηγετών που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2006 στη Μόσχα, με πρωτοβουλία του Αγιοτάτου Πατριάρχη Αλεξίου Β΄, προκάλεσε το έντονο ενδιαφέρον των ξένων μέσων ενημέρωσης. Μέχρι τότε, μόνο ο μακαρίτης Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ ,το 1986, μπόρεσε να συγκεντρώσει τους εκπροσώπους των θρησκειών του κόσμου στην Ιταλική πόλη της Ασίζης. Επειδή, για συζήτηση στο φόρουμ είχαν οριστεί παγκόσμια πρόβληματα, τέτοια Συνοδος δεν μπορούσε να παραμείνει χωρίς προσοχή. Είναι ένα άλλο ζήτημα αν πολλοί - και δημοσιογράφοι- περίμεναν την λήψη περισσότερο δραματικών, να πούμε, αποφάσεων... Αλλά από την άλλη πλευρά, ήταν σαφές εξ αρχής ότι η αναζήτηση των συμβιβαστικών διατυπώσεων σε τόσο ευαίσθητη υπόθεση είναι αναπόφευκτη.

Συζητούσε Ε. Ζουκόβσκαγια