Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας. Φιλοξενούμενη στο δικό της σπίτι;

Ο πατήρ Ιγκόρ Πρέκουπ, προϊστάμενος του Ι. Ναού του Αγίου Νικολάου στο Κόπλυ

Στο τέλος του 2007 στην Ταλλίνη πανηγυρικώς εορτάστηκε η 90^η επέτειος της ιδρύσεως της βοηθητικής επισκοπής Ρέβελ. Ακριβώς τότε η Εσθονική Ορθοδοξία απέκτησε την αρχική της τοπική εκκλησιαστική κανονική επαρχιακή δομή.

Η Ορθοδοξία, στο έδαφος της Εσθονίας, επί χιλιετία, διαμορφωνόταν στους κόλπους της Ρωσικής Εκκλησίας. Ήδη το 1030 από τον Ρώσο πρίγκιπα Γιαροσλάφ το Σοφό ιδρύθηκε η πόλη Γιούργιεφ (Tartu) με τους πρώτους ορθόδοξους ναούς. Η Ορθοδοξία εξαπλωνόταν στον τόπο ταυτόχρονα με τον ρωμαιοκαθολική πίστη την οποία κήρυτταν οι Φραγκισκανοί μοναχοί μέχρι το ΙΓ΄ αιώνα, όταν, με την επεκτατική πολιτική των Σταυροφόρων, η ορθόδοξη παράδοση βιαίως διακόπηκε. Ωστόσο, στο Tartu οι ορθόδοξοι έμειναν έως το 1472 όταν μαρτύρησαν ο ενοριακός ιερέας Ισίδωρος και οι 72 ενορίτες του (το ΙΣΤ΄ αιώνα, κατά την περίοδο του πολέμου με την Λιβονία, στο Tartu ιδρύθηκε κιόλας επισκοπική έδρα) και ο ιερέας Ιωάννης Σέσντικ (στην μοναχική κουρά Ιωνάς) δραπετεύοντας από εκεί έκτισε το μοναστήρι του Πσκώφ των Σπηλαίων. Ο ηγούμενος της Ιεράς αυτής Μονής, Κορνήλιος, εκήρυξε την ορθόδοξη πίστη όχι μόνο στους Εσθονούς, οι οποίοι κατοικούσαν στην γύρω περιοχή, αλλά έφθανε μέχρι και τη Νάρβα ιδρύοντας ενορίες στο Νεϋγάουζεν και αλλού.

Η αναγέννηση της Ορθοδοξίας στην εσθονική γη δεν πέφτει στο ΙΗ΄ αιώνα, όπως θα έπρεπε να το αναμένει κανείς και θα οφειλόταν στις ειρηνικές συνθήκες του Νιστάντ, αλλά στα μέσα του ΙΘ΄ αιώνα. Αρχικώς, ήταν αποτέλεσμα μιας αυθόρμητης επιθυμίας εκ μέρους των Εσθονών , Λεττονών και Σουηδών, πραγματικά αντίθετης στην πολιτική του Τσάρου και της Αγιωτάτης Συνόδου. Από την εποχή εκείνη ξεκινάει η κανονική διαμόρφωση της Εσθονικής κατά τόπο Εκκλησίας: ιδρύεται η επισκοπή Ρίγας (το 1836, ως βοηθητική επισκοπή, η οποία, μεταγενέστερα, το 1850 γίνεται αυτοτελής) και μετέπειτα, στο τέλος του 1917, μέσα στην επαρχία Ρίγας δημιουργείται η βοηθητική επισκοπή Ρέβελ της οποίας ηγείται (και, προσωρινά, ολόκληρης της επαρχίας Ρίγας) ο πρώτος, Εσθονός στην καταγωγή του, επίσκοπος, ο μετέπειτα ιερομάρτυς Πλάτων Κουλμπούς. Η αρχιερατική χειροτονία του τελέσθηκε στις 31 Δεκεμβρίου του 1917 στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέβσκυ της Ταλλίνης, από τον ιερομάρτυρα μητροπολίτη Πετρογκράντ Βενιαμίν και τον Αρχιεπίσκοπο Λούζσκ Αρσένιο. Χάρι στη θυσιαστική, γεμάτη από αυταπάρνηση, αγάπη του ιερομάρτυρος Πλάτωνα η εκκλησιαστική ζωή στην Εσθονία ήκμαζε κάτω από αυτές τις καθόλου ευνοϊκές συνθήκες. Δυστυχώς, η αρχιερατική διακονία του πρώτου Εσθονού επισκόπου δεν κράτησε πολύ. Κατά την υποχώρησή τους από το Tartu, στις αρχές του 1919, οι Κόκκινοι κομισάριοι τον εκτέλεσαν δια τουφεκισμού.

Το έτος 1920 ο Αγιώτατος Πατριάρχης Ρωσίας Τύχων παρεχώρησε αυτονομία στην νεοσύστατη Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας. Από τους κόλπους της εξελέγη ο ιερέας Αλέξανδρος Πάουλους, ο οποίος, στο τέλος του ίδιου έτους, χειροτονήθηκε επίσκοπος από τον Αρχιεπίσκοπο Πσκώφ Ευσέβιο και τον επίσκοπο Φινλανδίας Σεραφείμ και ενθρονίσθηκε στην αρχιεπισκοπή Ρέβελ, αφού ορκίσθηκε ενώπιον του Πατριάρχη Μόσχας και όλης της ιεραρχίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Το νεοσύστατο Εσθονικό κράτος ήθελε, σε μία ανεξάρτητη χώρα, να υπάρχουν εξίσου ανεξάρτητες (διάβαζε: εξαρτημένες αποκλειστικά από αυτό) θρησκευτικές οντότητες και, επομένως, ασκούσε σχετική πολιτική πίεση στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας. Στους αθεϊστικούς διωγμούς και τις εκκλησιαστικές αναταραχές οφείλεται η έκκληση το 1923 εκ μέρους του Αρχιεπισκόπου Αλεξάνδρου στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Μελέτιο Μεταξάκη, για την παραχώρηση του αυτοκέφαλου στην Εσθονική Εκκλησία. Ο τελευταίος, όμως, έδωσε στην «Ορθόδοξη μητρόπολη της Εσθονίας» μόνο την αυτονομία στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, δικαιολογώντας, στο σχετικό Τόμο, την αντικανονική του κίνηση (πρόσληψη χωρίς απολυτήριο από την Μητέρα Ρωσική Εκκλησία) με τις εξαιρετικές περιστάσεις οι οποίες εμπόδισαν προσωρινά την επικοινωνία μεταξύ της θυγατέρας Εκκλησίας και του Πατριαρχείου Μόσχας.Ο μόνος ρόλος που διαδραμάτισε στην περαιτέρω διαμόρφωση της Εσθονικής Ορθοδοξίας ο Τόμος του Πατριάρχη Μελετίου,ήταν να αποσπάσει το εσθονικό ποίμνιο από την Μητέρα Ρωσική Εκκλησία. Κατά τα άλλα, δεν εφαρμόσθηκε ποτέ στην Εσθονία. «Η Ορθόδοξη Μητρόπολη της Εσθονίας» επισήμως αυτοαποκαλούμενη «Η Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία» (στο εξής ΕΑΟΕ) χωρίστηκε, σύμφωνα με τον Τόμο, όχι σε τρεις αλλά σε δυο επαρχίες, της Ταλλίνης και της Νάρβας. Να αναφερθεί ότι ο διαχωρισμός αυτός δεν πραγματοποιήθηκε βάσει εδαφικού κριτηρίου (κατά τους κανόνες της Εκκλησίας) αλλά εθνικού: η επαρχία Ταλλίνης αποτελείτο κατ΄ εξοχήν από τις εσθονικές και μικτές ενορίες (συμπεριλαμβανομένης και της Ι. Μόνης Πιούχτιτσυ στην άμεση διοίκηση του μητροπολίτη) ενώ η επαρχία Νάρβας, κατά πλειοψηφία, αποτελείτο από τις ρωσικές κοινότητες. Τέλος, ο Καταστατικός Χάρτης που ψηφίσθηκε το 1935, με όλα όσα περιείχε, αντιστοιχούσε μάλλον σε μια εντελώς αυτοτελή παρά σε μια αυτόνομη Εκκλησία. Στο κείμενο ούτε καν αναφέρεται εξάρτηση από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ακόμα και στο σημείο εκείνο όπου γίνεται λόγος για την έγκριση εκλογής του καινούργιου Προκαθημένου. Μετά την πρόσληψη της Εσθονικής Ορθοδοξίας υπό το ωμοφόριό του, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως δεν έκανε απολύτως τίποτε για την ενίσχυση της. Κανείς Ιεράρχης του Οικουμενικού Θρόνου δεν επισκέφθηκε την Εσθονία στην διάρκεια των 18 ετών (1923 -1941) της παραμονής της Εσθονικής Εκκλησίας στην δικαιοδοσία του.  

Όταν,το 1940, η Εσθονία προσαρτήθηκε στην Σοβιετική Ένωση, ο μητροπολίτης Αλέξανδρος, αφού ρώτησε όλους τους κληρικούς του, κατέβαλε προσπάθειες να επανενωθεί με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Κατ΄αρχάς, υπολόγιζε ότι τα γεγονότα του 1923 θα εκληφθούν ως μη έχοντα κανονική σημασία, σαν να μην επρόκειτο για καμία παράβαση των εκκλησιαστικών κανόνων. Ο Άγιος Εσθονίας προέβαλε ισχυρισμούς ότι η ενότητα με την Μητέρα Ρωσική Εκκλησία όλα αυτα τα χρόνια υπήρχε. Όμως, ο επικεφαλής της τότε Ρωσικής Εκκλησίας, Μητροπολίτης Σέργιος Στραγκορόντσκυ, με όλη την αποφασιστικότητά του, δήλωσε ότι, ενώπιον της κρίσεως της Ιεράς Παραδόσεως, τα γενόμενα στην Εσθονία πρέπει να χαρακτηριστούν ως σχίσμα και, επομένως, για την επιστροφή χρειάζεται μετάνοια. Επίσης ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος προειδοποιήθηκε και για το αδύνατο διατηρήσεως του αυτόνομου καθεστώτος που παραχωρήθηκε από τον Πατριάρχη Τύχωνα, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξάρτητη, τότε, Εσθονία. Αφού συζητήθηκαν οι όροι της προσλήψεως της Εσθονικής Εκκλησίας στο Πατριαρχείο Μόσχας και ο μητροπολίτης Αλέξανδρος, για δεύτερη φορά,υπέβαλε την αίτησή του να «καλυφθεί από την αγάπη εκείνη η ακούσια αμαρτία της αποσχίσεως», το 1941 η Εσθονική Εκκλησία επανενώθηκε με το Πατριαρχείο Μόσχας. Μόλις ξεκίνησε ο πόλεμος, ο μητροπολίτης Αλέξανδρος και πάλιν καταπάτησε τον όρκο του διακόπτοντας τις σχέσεις με το Πατριαρχείο Μόσχας. Μετά από πολλές προτροπές, με κοινή απόφαση όλων των τεσσάρων επισκόπων της Βαλτικής Εξαρχίας, στο μητροπολίτη Αλέξανδρο υπεβλήθη ποινή αργίας μαζί με την παραίτηση. Παρά ταύτα, χάρι στην πολιτική των Γερμανών, οι οποίοι είχαν ως σκοπό τη διαίρεση του ορθοδόξου πληθυσμού, κράτησε την εξουσία του πάνω στις εσθονόφωνες και μικτές ενορίες της επαρχίας Ταλλίνης.

Το 1944 ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος εγκατέλειψε την Εσθονία μαζί με τους 22 κληρικούς. Μέχρι το τέλος της ζωής του, το έτος 1953, στη Στοκχόλμη, ούτε ένα μήνυμα δεν απηύθυνε στους ορθοδόξους της Εσθονίας. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει την πεποίθηση ότι ο μητροπολίτης Αλέξανδρος έβλεπε τον εαυτό του αποκλειστικά ως επίσκοπο των προσφύγων, όσων δηλαδή εγκατέλειψαν τα όρια της κάποτε υπό την ποιμαντική του φροντίδα Εκκλησίας.

Τελεία σ' αυτή την ιστορία, με βάση τους ιερούς κανόνες, έβαλε ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Δημήτριος, όταν, στην επιστολή του της 3ης Μαΐου 1978 προς τον Μητροπολίτη Σκανδιναβίας κ. Παύλο, αναγνώρισε ότι ο Τόμος του Πατριάρχη Μελετίου έπαυσε να ισχύει διότι «κατέστησαν εφικτές οι ομαλές κανονικές επαφές με την Αγιωτάτη Εκκλησία της Ρωσίας της οποίας και πριν η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Εσθονία αποτελούσε μέρος». Ο Μητροπολίτης Παύλος κράτησε την διοίκηση μόνο των υπερορίων εσθονικών ενοριών στην Σκανδιναβία. Το ρόλο του συντονιστικού κέντρου έπαιζε «Η Ιερά Σύνοδος της ΕΑΟΕ» η οποία δημιουργήθηκε το έτος 1948 στη Στοκχόλμη.

Εν τω μεταξύ, στην Εσθονία ήταν σε εξέλιξη η «οικοδόμηση του κομμουνισμού» η οποία συμπεριελάμβανε και τον αδυσώπητο πόλεμο κατά της θρησκείας. Στην προσπάθεια προσαρμογής στις εξωτερικές συγκυρίες, η Εσθονική Εκκλησία άλλαζε την θέση της, την ονομασία, την εξωτερική διάρθρωση, και, αδιακόπτως τελώντας την διακονία της, κράτησε, παρά τους αθεϊστικούς διωγμούς, την ουσία της αναλλοίωτη. Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλέξιος Β΄ είναι ένας από αυτούς που, κατά την σοβιετική εποχή, έσωσαν την Εκκλησία της Εσθονίας από τον αφανισμό. Αυτός χρημάτισε επίσκοπος Ταλλίνης επί 29 έτη (1961-1990), περισσότερα από όλους τους άλλους επισκόπους Εσθονίας. Κατάφερε σε δυσχερέστατες συνθήκες να υπερασπιστεί και να αποτρέψει το κλείσιμο του Καθεδρικού Ναού Ταλλίνης, του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέβσκυ, της Ι.Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Πιούχτιτσυ και πολλών άλλων Ιερών Ναών.

Το 1991 η Εσθονία απέκτησε και πάλιν την ανεξαρτησία της, όμως, και μετά την παύση της εξουσίας των μπολσεβίκων τα δείνα για την Εσθονική Εκκλησία συνεχίστηκαν. Το 1991, η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Εσθονία εγγράφηκε επισήμως και, τον Ιούλιο του 1992 κατόπιν αποφάσεως του Δημοτικού Δικαστηρίου Ταλλίνης, αναγνωρίσθηκε ως υποκείμενο της μεταρρυθμίσεως της ιδιοκτησίας (έτσι στην Εσθονία αποκαλείτο η αποκατάσταση της περιουσίας). Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, προεδρεύοντος του Αγιωτάτου Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλεξίου, παρεχώρησε στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας «αυτοτέλεια στις εκκλησιαστικο-διοικητικές, εκκλησιαστικο-οικονομικές και εκκλησιαστικο-αστικές υποθέσεις». Έτσι, αποκατεστάθη πραγματικά η αυτονομία η οποία παραχωρήθηκε το 1920 στην Εσθονική Εκκλησία από τον Πατριάρχη Τύχωνα.

Όμως, μια μικρή ομάδα κληρικών και λαϊκών δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση αυτή και ανέπτυξε δράση προς την άλλη κατεύθυνση, δηλώνοντας ότι η επαρχία Ταλλίνης είναι μαριονέτα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας η οποία διέκοψε την νόμιμη δραστηριότητα της ΕΑΟΕ στο εσθονικό χώρο. Ωστόσο, η τελευταία συνέχισε την δράση της στο εξωτερικό και, κατ΄αναλογία με την «κυβέρνηση εν εξορία» στη Στοκχόλμη, ιδρύθηκε η Υπερόριος Ιερά Σύνοδος της ΕΑΟΕ. Η αποκατάσταση της αυτονομίας συνδεόταν οπωσδήποτε με την έξοδο από το Πατριαρχείο Μόσχας. Οι υποστηρικτές αυτής της γνώμης έβλεπαν τα της Εκκλησίας μέσα από το πρίσμα των κοσμικών στερεοτύπων, βάσει, όχι των εντολών του Ευαγγελίου ούτε της παράδοσης της Εκκλησίας, αλλά στις χαρακτηριστικές για την εποχή αντιλήψεις και τάσεις.

Στις 29 Απριλίου 1993, στην Τοπική Σύνοδο της Εσθονικής Εκκλησίας, μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, ο Πατριάρχης Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλέξιος Β΄ της απένειμε Τόμο με τον οποίο αποκαταστάθηκε η αυτονομία. Με αυτήν την ενέργεια, η διαδικασία της επικυρώσεως του καθεστώτος αυτοτέλειας, τελικά, ολοκληρώθηκε. Το Υπουργείο Εσωτερικών της Εσθονίας έλαβε εγκαίρως σχετική ενημέρωση και ειδοποιήθηκε ότι ο Καταστατικός Χάρτης της ΕΑΟΕ του 1935, αυτή τη στιγμή, γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας ώστε να ανταποκριθεί στην πραγματικότητα της εποχής, προκειμένου το καινούργιο κείμενο σύντομα να παραδοθεί για εγγραφή. Εντούτοις, τον Αύγουστο του αυτού έτους, για λόγους πολιτικούς, υπό την ιστορική ονομασία «Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία» εγγράφηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών της Εσθονίας οντότητα η οποία αρχικώς αποτελείτο από μερικές ενορίες της «Συνόδου Στοκχόλμης».
Οι κρατικοί λειτουργοί ανεγνώρισαν αυτή την μικρή αποσχισθείσα μερίδα ως νόμιμο κληρονόμο όλης της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Εσθονία της μεσοπολεμικής περιόδου, με όλες τις σχετικές νομικές και περιουσιακές συνέπειες που ακολούθησαν αυτήν την απόφαση, ενώ η δική μας Εκκλησία επί εννέα χρόνια παρέμεινε εκτός νόμου.

Η Εσθονική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας αναγνωρίσθηκε από το κράτος μόνο το 2002, μετά από πολλές και δύσκολες συνομιλίες στην πορεία των οποίων, επανειλημμένως, επικεντρωνόταν η προσοχή στις απαράδεκτες παραβάσεις των δικαιωμάτων της δεύτερης, σε αριθμό πιστών (μετά την Εσθονική Ευαγγελική Λουθηρανική Εκκλησία) θρησκευτικής κοινότητας της χώρας. Η φοβερή πίεση ασκήθηκε στις ενορίες που δεν εντάχθηκαν στην «Σύνοδο Στοκχόλμης». Αυτές, επίσης, δέχθηκαν και επίσημες απειλές για κλείσιμο τους. Στη συκοφαντική εκστρατεία κατά της μαρτυρικής Εκκλησίας, η οποία ονομάστηκε «κατοχική», στους ομολογητές οι οποίοι, στους αθεϊστικούς διωγμούς, κατά το δυνατόν, φύλαξαν πίστη και ναούς, έριξαν λάσπη για συνεργατισμό με τον εχθρό, ενώ, σ'αυτούς οι οποίοι, ξεφεύγοντας από την καταπίεση, πήγαν στο εξωτερικό, αποδόθηκαν μαρτυρικά στεφάνια. Προβάλλοντας την απαίτηση: «ο Κορνήλιος πρέπει να καταδικασθεί!» και δημοσιεύοντας εξευτελιστικές γελοιογραφίες, ο κίτρινος τύπος λησμονούσε ότι στο εδώλιο του κατηγορουμένου ο Σεβασμιώτατος Κορνήλιος ήδη βρέθηκε μια φορά κατά την σοβιετική περίοδο και μάλιστα καταδικάσθηκε ακριβώς για την ποιμαντική του δράση σε στρατόπεδο συγκεντρώσεων.

Αποκορύφωση της βάρβαρης αναμίξεως της συγκυριακής πολιτικής στα εκκλησιαστικά, αποτέλεσαν οι προσωπικές εκκλήσεις του Πρωθυπουργού της Εσθονίας κ. Μ. Λαάρα και, κατόπιν, του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Λ. Μέρυ στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ. Βαρθολομαίο για την ένταξη της «ΕΑΟΕ» στην δικαιοδοσία του. Αυτό το γεγονός προκάλεσε διεκκλησιαστική σύρραξη με συνέπειες κι εκτός των ορίων της Εσθονίας που έκρυβαν κίνδυνο καταστροφής για όλη την ορθόδοξη οικογένεια.

Στις 20 Φεβρουαρίου 1996, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως επισήμως δέχθηκε κάτω από το ωμοφόριο του τους σχισματικούς κληρικούς και λαϊκούς της Εσθονικής Εκκλησίας κηρύττοντας την σύσταση στην Εσθονία της δικαιοδοσίας του. Ως απάντηση, ακολούθησε η διακοπή της κοινωνίας μεταξύ των Πατριαρχείων Μόσχας και Κωνσταντινουπόλεως, η οποία αποκατεστάθη το ίδιο έτος, κατόπιν διμερών συνομιλιών στη Ζυρίχη. Το Πατριαρχείο Μόσχας, με σκοπό να αποφευχθεί το σχίσμα της Οικουμενικής Ορθοδοξίας, έκανε πολύ μεγάλη υποχώρηση με την συγκατάθεσή του να γίνει διαμερισμός (ισότιμος από αστική, νομική και περιουσιακή πλευρά) της Ορθοδοξίας στην Εσθονία σύμφωνα με το θέλημα των ενοριών, να αρθεί η αργία των κληρικών που παραβίασαν τον όρκο τους καθώς επίσης, στις αμφισβητούμενες ενορίες οι ακολουθίες να τελούνται εναλλάξ. Το Πατριαρχείο Μόσχας εκπλήρωσε όλους τους όρους ενώ η άλλη πλευρά δεν εκπλήρωσε τίποτε. Ωστόσο, οι συνομιλίες συνεχίστηκαν. Το Φεβρουάριο 2001, οι δύο αντιπροσωπίες υπέγραψαν στο Βερολίνο σχέδιο συμφωνίας το οποίο προέβλεπε την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ των δύο δικαιοδοσιών και την διευθέτηση του ζητήματος των εκκλησιαστικών οικοδομημάτων στο πνεύμα των συμφωνιών της Ζυρίχης. Λίγες μέρες μετά, το σχέδιο αυτό επικυρώθηκε από την Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ποια όμως ήταν η αντίδραση της Κωνσταντινουπόλεως;.. Με την πάροδο του χρόνου ο εκπρόσωπος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στην Εσθονία δήλωσε ότι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία παρερμήνευσε τις συμφωνίες της Ζυρίχης ώστε δεν μπορεί να γίνει λόγος για κάποια ισοτιμία...
Μέχρι σήμερα, η ηγεσία της δικαιοδοσίας της Κωνσταντινουπόλεως στην Εσθονία όχι μόνο δεν συμβάλλει στην επίτευξη της συμφωνηθείσας στην Ζυρίχη ισοτιμίας (όπως και πριν, οι περισσότερες από τις ενορίες μας νοικιάζουν τους δικούς τους Ιερούς Ναούς) αλλά και ανέχεται τη δυσφήμηση της Εσθονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Πατριαρχείου Μόσχας. Μας αποδίδουν πλεονεξία εξαιτίας της οποίας, δήθεν, υπερασπιζόμαστε τα περιουσιακά μας δικαιώματα. Με όλα αυτά αγνοείται το γεγονός ότι δεν διεκδικούμε ούτε οικόπεδα ούτε κτίρια τα οποία κάποτε ανήκαν στις ενορίες μας και απαιτούμε να έχουμε στη ιδιοκτησία μας μόνο ναούς για να λειτουργούμε απροσκόπτως και να αποφύγουμε «εκπλήξεις». Ο σημερινός επικεφαλής της ΕΑΟΕ, Μητροπολίτης Στέφανος, διορίσθηκε από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως στην μητροπολιτική έδρα Ταλλίνης, παρόλο που την κατείχε εντελώς νομίμως ο Σεβασμιώτατος Κορνήλιος. Ο Στέφανος, ο οποίος και μέχρι τώρα δεν ομιλεί εσθονικά, σε αντιδιαστολή προς τον μητροπολίτη Κορνήλιο και τον Αγιώτατο Πατριάρχη Μόσχας Αλέξιο, δεν χάνει ευκαιρία να χαρακτηρίζει την Εσθονική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας, ενώπιον του κράτους, ως «πέμπτη φάλαγγα».

Κατά την ένταξη της ΕΑΟΕ στο Συμβούλιο Εκκλησιών της Εσθονίας, ο μητροπολίτης Στέφανος υποσχέθηκε να μην εμποδίσει την επιστροφή μας στον οργανισμό αυτό, του οποίου είμαστε ιδρυτικό μέλος, όμως, λόγω της ελλείψεως της εγγραφής, δεν καθίστατο δυνατόν, προσωρινά, να συμμετάσχουμε στο Συμβούλιο. Αλλά, μόλις το ζήτημα αυτό έγινε επίκαιρο, η υπόσχεση από τον κ. Στέφανο αμέσως λησμονήθηκε...Τι να πούμε ακόμα και για μια άλλη ενέργεια του μητροπολίτου Στεφάνου ο οποίος, το 2006, δημοσίευσε στην ελληνική εφημερίδα «Το Βήμα» άρθρο, όπου ο Πατριάρχης Αλέξιος Β΄ κατηγορείται ως «υποστηρικτής του σιωνιστικού συστήματος» και διώκτης της Εσθονικής Ορθοδοξίας;

Το 2002 η Εκκλησία μας εγγράφηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών της Εσθονίας, με την ονομασία «Εσθονική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας». Για λόγους εγγραφής του Καταστατικού μας Χάρτη, απορρίψαμε, αναγκαστικά, την ιστορική ονομασία της «Εσθονικής Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Συντόμως υπογράφηκαν Πρωτόκολλα Εκδήλωσης Προθέσεων μεταξύ της Δημοκρατίας της Εσθονίας και των ΕΑΟΕ της Κωνσταντινουπόλεως και ΕΟΕ του Πατριαρχείου Μόσχας. Επιτεύχθηκε συμφωνία σχετικά με εκείνους από τους ναούς μας οι οποίοι, με την αποκατάσταση, έπρεπε να παραχωρηθούν στην δικαιοδοσία Κωνσταντινουπόλεως όπου οι ενορίτες δεν ήθελαν να διακοπεί η κανονική σχέση με το Πατριαρχείο Μόσχας. Οι εκκλησίες αυτές, αφού οι αρχές προσέφεραν στην ΕΑΟΕ σημαντικό ποσό «για την συντήρηση των αντικειμένων λατρείας», πάλιν επιστράφηκαν στο κράτος το οποίο, με τη σειρά  του, τις ενοικίασε στις ίδιες ενορίες μας και τώρα εκεί τελούνται ακολουθίες.
Έτσι, με λίγες εξαιρέσεις, τυγχάνουμε ενοικιαστές των δικών μας ναών. Μαζί μ΄ αυτό, η ηγεσία της ΕΑΟΕ έθεσε στο κράτος έναν υποχρεωτικό όρο: να μην παραδοθούν οι ναοί αυτοί στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας μας. Με ποιό, όμως, σκοπό; Μήπως τρέφουν ελπίδες, με την πάροδο του χρόνου, να εκβιάζουν την επιλογή των ενοριτών ώστε να ενταχθούν και αυτές οι κοινότητες στην εκκλησιαστική οργάνωση που δεν έχει ουδεμία σχέση με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία;

Να αναφερθεί ότι η ΕΑΟΕ έχει ήδη λάβει στην ιδιοκτησία της όχι μόνο όλα τα εκκλησιαστικά κτίρια αλλά και οικόπεδα και κατοικίες. Όλα αυτά, ιστορικά, ανήκαν στις ενορίες μας... Πολλά απ΄ αυτά έχουν ήδη ξεπουληθεί.

Δοξάζουμε το Θεό για την νομιμοποίηση, το 2002, της Εκκλησίας μας και, από καρδιάς ,ευγνωμονούμε όσους συνεισέφεραν στην υλοποίηση της και εξακολουθούν να ενδιαφέρονται να παύσει εντελώς αυτή η σύγκρουση και είναι πρόθυμοι για τις επόμενες νόμιμες ενέργειες στην κατεύθυνση αυτή. Ελπίζουμε στην καλή θέληση από πλευράς της ΕΑΟΕ ο επικεφαλής της οποίας ,μητροπολίτης Στέφανος, επανειλημμένως αναλάμβανε πρωτοβουλίες με σκοπό να έχουμε πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία (συλλείτουργο κληρικών, Θεία Κοινωνία κλπ.). Όμως, κάθε φορά του ξεκαθαρίζαμε την θέση της Ρωσικής Εκκλησίας και του Αγιωτάτου Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλεξίου Β,΄ ότι η επίλυση του ζητήματος αυτού τελεί σε άμεση συνάρτηση με την υλοποίηση των συμφωνιών της Ζυρίχης.

Είναι σημαντικό να γίνουμε κατανοητοί: θέτοντας τον όρο για την κοινωνία μας με την ΕΑΟΕ, της υλοποίησης εκ μέρους της των συμφωνηθέντων στη Ζυρίχη για τον ισότιμο διαμερισμό, δεν αγωνιζόμαστε για τα υλικά συμφέροντα όπως το παρουσιάζουν οι αντίπαλοί μας. Εάν μας προτείνουν να παραχωρήσουν τους δικούς μας ναούς στην ιδιοκτησία μας, ως αντάλλαγμα για την αναγνώριση της αυτονομίας της Εκκλησίας τους από το Πατριαρχείο Μόσχας, εμείς δεν κάνουμε αντικείμενο εμπορίου την κανονική αλήθεια. Η αλλαγή του περιουσιακού καθεστώτος, η μετάβαση από την κατάσταση ενοικιαστού των ναών που χτίστηκαν από τους προγόνους μας σε κατάσταση ιδιοκτήτη είναι θέμα αρχών και όχι υλικού συμφέροντος. Το σχίσμα μπορεί να επουλωθεί μόνο στην περίπτωση κατά την οποία θα καταστεί δυνατόν να διορθωθούν οι ολέθριες συνέπειες νομικής και περιουσιακής φύσεως.